Czym jest geopolityka?

Geopolityka jako nauka ukształtowała się na początku XX wieku łącząc ze sobą dwie dyscypliny: geografię i nauki o polityce. Zakres badań geopolityki nie został sprecyzowany w sposób uniwersalny w źródłach naukowych zawierających subiektywną definicję. Powszechnie przyjmuje się, że geopolityka to doktryna polityczna głosząca, że zjawiska, procesy i fakty polityczna są wynikiem warunków geograficznych

Za prekursora geopolityki, uważa się szwedzkiego geografa i naukowca Rudolfa Kjellena, który jako pierwszy ją zdefiniował. Obecnie teorie geopolityczne przeżywają swój niebywały renesans – praktycznie w każdym państwie na świecie a w szczególności wśród mocarstw światowych i mocarstw regionalnych takich jak USA, Chiny, Rosja, Unia Europejska, Izrael, Iran, Turcja etc. 

Żeby przedstawić jedną z najpopularniejszych koncepcji geopolitycznych jakim jest Eurazja, warto odnieść się do książki Zbigniewa Brzezińskiego – Wielka szachownica. 

Eurazja jest największym kontynentem globu, które ma największe znaczenie w geopolityce. Mocarstwo, które kontrolowałoby ten teren w praktyce zajmuje dwa z trzech największych rozwiniętych i produktywnych ekonomicznie rejonów świata. Teren ten skupia 75% ludności świata oraz znajduje się tam najwięcej bogactw naturalnych. Eurazja wytwarza około 60% produktu narodowego brutto (PNB) oraz znajduje się tam około 75% zasobów energetycznych. W rejonie Eurazji znajduje się sześć potęg militarnych i gospodarczych – w tym oficjalnie jedno państwo posiadające broń nuklearną.

Teraz warto zastosować analogię szachową w odniesieniu się do strategicznych realizacji celów geopolitycznych. Na tym obszarze występuje kilka regionów o potencjalnie różnym charakterze. Głowni gracze są ulokowani na zachodzie, wschodzie, środku oraz południu. Na zachodnich i wschodnich częściach leży kilka potęg militarnych o małej powierzchni, natomiast dużej gęstości zaludnienia. Pomiędzy krańcami kontynentu zachodniego i wschodniego rozciąga się niestabilnie politycznie, rzadko zaludniona strefa środkowa. Na południe od strefy środkowej występuje chaotyczny, lecz bogaty w surowce energetyczne region o kluczowym znaczeniu dla państw wschodu i zachodu Eurazji. 

Jeszcze niedawno najwięksi teoretycy geopolityczni rozważali, który z regionów Eurazji ma kluczowe znaczenie dla zdobycia kontynentalnej hegemonii. Na początku XX wieku teoretyk Harold Mackinder wskazał kilka koncepcji odnośnie eurazjatyckiego rejonu. Jedna z nich to tzw. „serce kontynentu” jako głównej doktryny panowania nad obszarem środkowo i wschodnioeuropejskim. Spopularyzowana teoria została swojego rodzaju maksymą: „Kto rządzi Europą Wschodnią, panuje nad sercem kontynentu. Kto rządzi nad kontynentem, panuje nad największą wyspą świata. Kto rządzi największą wyspą świata, panuje nad światem.”Podsumowując – opisana koncepcja eurazjatycka jest namiastką propagowaną m.in. przez strategię Stanów Zjednoczonych. Na podstawie czego, można wywnioskować dążenie tego państwa do hegemonii w regionie europejskim. Mocarstwa takie jak USA, Rosja, Chiny i Unia Europejska posiadają własną strategię geopolityczną, które będą jeszcze omawiane.

Brzeziński Z., 1998, Wielka Szachownica. Główne cele polityki amerykańskiej, Warszawa: Świat Książki

Kjellen R., 2021, Państwo jako żywy organizm, Warszawa: Zona Zero

Więcej
artykułów